پربازدیدترین ها

جدیدترین نوشته ها

نهضت خدمت رسانی به مردم مطلب ویژه

نویسنده: محمد عبادی از اینکه از نظرات ارزنده خود ما را بهره مند می سازید متشکرم

پیشگفتار

با توجه به نامگذاری امسال از سوی رهبر فرزانه انقلاب بعنوان سال نهضت خدمت رسانی به مردم به حول وقوه الهی برای اینکه ادای وظیفه کرده باشیم مباحث خطبه های نماز جمعه را در قالب گفتارهایی تنظیم وبه مردم شریفمان تقدیم میکنم به این امید که توانسته باشیم در راستای تبیین این حرکت الهی گامی هر چند کوچک در این زمینه برداشته باشیم.


انتخاب شعار برای هر سال توسط مقام معظم رهبری حرکت نو و مبارکی است که میتواند نقش موثری در فرهنگ سازی شعارها در جامعه ایفا نماید. تبیین موضوع خدمت رسانی در سال توسط فرهیختگان ،گویندگان وسیاستمداران می تواند این شعار را هم به یک مطالبه عمومی تبدیل وهم موجبات ایجاد یک توجه وجهش در میان کارگزاران را فراهم نماید. نهادینه کردن یک مطالبه به عنوان یک خواست وفرهنگ عمومی لازمه اش تبدیل نمودن آن به یک شعار است که در سالهای گذشته وامسال متناسب با نیاز جامعه توسط مقام معظم رهبری مطرح شده است. یکی ازآن شعارهای ارزنده شعار نهضت خدمت رسانی به مردم است که تاکید معظم له بر این شعار بیش از گذشته بوده ولذا تبیین این شعار نیز نیازمند نهضتی از سوی فرهیختگان ودلسوزان به انقلاب اسلامی ایران می باشد.
مسئولیتها وتکالیف انسان
انسانها در تنظیم روابط خود با دنیای خارج از خودشان میبایست وظایف خود را در قبال چند چیز روشن کنند
۱- تکالیف انسان در برابر خالق متعال
۲- تکالیف انسان در مقابل بندگان خدا
۳- تکالیف انسان در برابر خودش
۴- تکالیف انسان در قبال سایر موجودات عالم خلقت که هر کدام از این تکالیف یک سلسله مباحث خاص خود را می طلبد که ابعاد بحث از همدیگر متمایز است ما در این مبحث خدمت رسانی می خواهیم وظایف انسانها در مقابل همدیگر که همان خدمت به همنوع است را مطرح نمائیم لذا بحث خدمت رسانی از هر دو منظر قابل پیگیری وتامل است گر چه آنچه به اذهان وافکار عمومی از این شعار متبادر می شود خدمت رسانی مسئولین ونظام اسلامی به مردم است اما دو موضوع خدمت به مردم ومردم به نظام نیز در ظل خدمت نظام اسلامی به مردم قرار می گیرد اگر قرار است نهضت خدمت رسانی ایجاد شود یک مشارکت عمومی و جمعی را می طلبد که همه آحاد مردم در قبال همدیگر ودر قبال نظام اسلامی احساس مسئولیت بکنند «کُلَّکُم راع و کُلَّکُم مَسئول عَن رَعیَّته « این احساس باید تبدیل به یک فرهنگ عمومی و نهضت در جامعه گردد..

گستره بحث خدمت رسانی

این یک مبحث عمیق وگسترده ای است که اگر از نگاه ژرف تری بدان نگریسته شود زوایای مختلفی را فرا روی ما قرار می دهد واز نگاه دین در همه افعال ورفتارهای ما به یکدیگر که در آن نوعی سود رسانی به مردم لحاظ شده میتوان در قالب خدمت رسانی از آن نام برد . اگر در فلسفه حکومت در اسلام قدری تامل کنیم مهمترین عامل شکل گیری حکومت اسلامی نوعی رسیدگی وخدمت به امور معاش وزندگی مردم دیده شده است که در سایه آن نظام اسلامی آخرت ومعنویت انسانها در جامعه را نیز تامین نماید. اگر ما بحث تامین امنیت مردم توسط حکومت را مطرح می کنیم نوعی خدمت رسانی به مردم در آن لحاظ شده است. تامین اقتصاد ومعیشت مردم، گسترش فرهنگ ودین مردم، سالم سازی محیط زیست، سلامت خانواده ها ، وآموزش وپرورش وتمام نهادهای حکومت متکفل خدمت به مردم اند. اگر اجرای قوانین واحکام الهی توسط حکومت اسلامی هم مورد امعان نظر قرار گیرد خود نوعی تامین منافع مردم است. اجرای حدود، دیات، قصاص، قوانین حقوقی اسلام و… همه برای این است که جامعه در آرامش وآسایش قرا گیرد پس گستره خدمت در انظام اسلامی همه ابعاد خدمات اقتصادی ، فرهنگی قضایی وامنیتی و …ا شامل می شود.
مفهوم نهضت در خدمت رسانی
همانطور که اشاره شد رهبر معظم انقلاب اسلامی در این سالها برای ایجاد یک جریان فکری وفرهنگی در برخی از شعارهای اصیل نظام اسلامی از لفظ نهضت استفاده نموده اند . بحث نهضت خدمت رسانی ونهضت تولید فکر واندیشه (نهضت نرم افزاری ) از همین قبیل است.
مفهوم نهضت در بطن خود یک معنای شمولی وهمگانی ویک توجه و وفاق عمومی را با خود به همراه دارد که حرکتهای موضعی و مقطعی نمی توانند تامین کننده اهداف یک نهضت فراگیر باشد واینکه علمای لغت در معنی نهضت از الفاظ قیام، حرکت ، جنبش وبرخاستن استفاده نموده اند حاکی از همین معناست . به همین جهت معظم له قبل از طرح شعار نهضت خدمت رسانی در سالهای گذشته یک سری شعارهای محوری را مطرح فرمودند که در تحقق این نهضت موثر بوده ونقش مقدماتی دارند شعارهای انضباط اجتماعی ، وجدان کاری ، امنیت واقتدار ملی ، اشتغال زایی ، مبارزه ، بیکاری و مبارزه با فقر وفساد وتبعیض همه وهمه در راستای تامین مقدمات این نهضت فراگیر می باشند بر همین اساس معظم له فرمودند شعارهای سابق نباید مورد غفلت قرار بگیرد.
باید این شعارها در جهت ایجاد یک فرهنگ وجریان سازی در تمام ارکان وشئون جامعه وحکومت مورد اهتمام قرار گیرند این شعارها استراتژی کلان وبلند مدت نظام اسلامی را تعیین می کنند . امید است رویکرد عمومی مردم وهمه مدیران در سال نهضت خدمتگزاری سمت وسویی پیدا کند که بتواند این شعارها را به یک شعور وفرهنگ عمومی تبدیل نماید.امید است این خدمت ناچیز مورد قبول حضرت حق قرار گیرد. «انشاءالله»
گفتار اول

جایگاه خدمت رسانی در نگاه امام خمینی (ره)

همانطوری که اشاره کردیم از علل تشکیل حکومت در اسلام خدمت رساندن به مردم است واگر امام( رض) دست به تشکیل حکومت می زند هدفی جز خدمت به مردم در سایه اجرای اسلام نداشتند فرمایش نبوی (ص) که می فرمایند سید القوم خادمهم یک تعبیر ظریف ولطیفی است. یعنی منصب خدمت رسانی که منصب کوچکی نیست مهتران وبزرگان هر جامعه کسانی هستند که لباس خدمت رسانی به مردم بر تن نموده و برای رفع حوائج جامعه تلاش می کنند خادمان بزرگان هر قوم وجامعه ای هستند لذا اهل معرفت وعارفان وقتی عهده دار این منصب می شوند می گویند: «اگر به من خدمتگزار بگوئید بهتر از آن است که رهبر بگوئید» وسید شهیدان انقلاب نیز بر همین اساس است که میفرمایند: « ما تشنگان خدمتیم نه شیفتگان قدرت».
این حقیقت در باور دنیا طلبان وکج اندیشانی که نگاهشان حب قدرت در جهت تامین مطالع دنیوی خود است شعارگونه می نماید اما ره پویانی که قدرت ثروت وهمه دنیا را در مقابل اهداف متعالی آن بی ارزش وناچیز است این واقعیت جزئی از حقیقت فکری ومکتبی آنان را تشکیل میدهد اینکه امام عارفان خودشان را بپذیرند :« فکر می کنید تعارف می کند امام رضی؟ هرگز او تعلیم مکتبی است که پیامبرش می فرمایند: بزرگ هر قومی خدمتگزار آن قوم است.

ارزش خدمت رسانی در اسلام

در نگاه اسلام خدمت وخدمت رسانی جایگاه رفیع وارزشمندی دارد که هر کسی را یارای رسیدن به پایان قله رفیع نیست . در روایاتی از رسول گرامی اسلام (ص) نقل شده است که می فرمایند : « سید القوم فی السفر خادمهم فمن سبقهم بخدمه لم یسبقوا بعمل الاالشهاده » می فرمایند: « سروری هر قومی در سفر از آن خادمان مردم است . پس هر کسی که در خدمت گذاری به مردم سبقت بگیرد جز در سایه شهادت با هیچ عملی نتوان بر او سبقت جست . این مقایسه عجیبی است که مقام خدمتگزاران تا بدان جا ترقی کنید که با شهادت در راه خدا مقایسه شود . یکی از بهترین میادین مسابقه برای نیل به قرب الهی میدان مسابقه در خدمتگزاری به مردم است که رهبر معظم انقلاب مد ظله العالی توصیه فرمودند به شرکت همه مسئولین ومردم در این مسابقه الهی رقابت همراه با تنش زدایی ورقابت سالم نشانه انگیزه های الهی شرکت کنندگان در این میدان رقابت است . مردم باید خادمان وشیفتگان خدمت را از تشنگان قدرت در این رقابتهای بزرگ اجتماعی وسیاسی تمیز دهند. چرا میدان خدمت ، میدان مسابقه نباشد در حالی که مولی الموحدین امیرالمومنین (ع) آن پرچمدار میدان خدمت به مردم می فرمایند: این حوائج الناس الیکم نعمه من الد علیکم فانعتنموها ولا تملوها فتحول نقماً می فرمایند حاجات ونیازمندیهای مردم به سوی شما نعمتی است از خداند بر شما مردم پس نعمت را مغتنم شمرده و از آن رویگردان نباشید که نعمت تبدیل به نقمت می شود مسلمانی که نگاهش به خدمت نگاه نعمت است واز منظر چشمان مبارک امیرالمومنین (ع) به خدمت رسانی نگاه می کند چطور ممکن است که در این گوی بزرگ خدمت شرکت ننموده وبا دیگران برای کسب نعمت به رقابت نپردازد ؟ آیامدیران وکارگزارانی که ارباب رجوع را با چشم نعمتهای فرستاده از خدا به سوی او می نگرند نسبت به برآوردن حاجات آنان در مقایسه با کسی که طلبکارانه پشت میز اداره نشسته مراجعین را سر می دواند یکسانند؟
جا دارد در این مقایسه خدمت برای کسانی که در صدد پیروزی در این رقابت الهی هستند ، راه حلی را از زبان مربی انسانیت صادق آل محمد علیهماالسلام ذکر نمایم که می فرمایند:« اِخدِم أخاک فأنِ استَخدَمَک فا ولاکَرامَه» می فرمایند:« مبادرت به خدمت رسانی به برادران دینی ات کن قبل از آنکه او از تو درخواست خدمت کند چه اینکه پس از درخواست علیرغم اجابت توجه به درخواست او نشانه کرامت وارجمندی تونیست. خدمتگزاران از نگاه امام صادق (ع) دو دسته اند :۱- کسانیکه منتظرند نیازمندان به آنان مراجعه نمایند تا رفع حاجت آنان نمایند ۲- کسانی که به پیشواز مردم برای ارائه خدمت قبل از درخواست خدمت آنان می روند. اینجا همان میدان رقابت برای خدمت است که دسته دوم گوی سبقت را از دسته اول می ربایند وبه کرامت وارجمندی که شایسته انسانهای الهی است دست پیدا می کنند .
در ارزش والای خدمت رسانی به مردم همین بس که خدمت به خلق درعرض خدمت به خدا در عالی ترین شکل خود است در روایتی از رسول گرامی اسلام ومعلم بشریت صلی الله علیه وآله که می فرمایند: «مَن سَعی فی حاجَه اخیه المُومِن من لِللّهِ عَزوجل فیها رضاءٌ وله فیها صلاحٌ فکانما خَدَم الله عزوجل ألف سنهٍ لمیقع فی معصیته طرفه عین» کسی که در جهت رفع حاجت برادرمومنش تلاش می کند و در این خدمتش رضای خداوند ومصلحت مومن ملاحظه شده باشد گویا هزار سال خدای عزوجل را خدمت نموده که درآن چشم بهم زدنی معصیت خدا در آن نبوده است.
لیک در این روایت نبوی بنگریم آیا جز میدان خدمت رسانی به مردم میدان بهتری پیدا میکنیم ؟ اگر پاداش یک خدمت به خلق معادل هزار سال بنگری بدون معصیت باشد پس چگونه است حال کسانی که چون تشنگان بدنبال رفع مشکلات مرم می دوند وکام خود را با خدمت به خلق وبندگان الهی سیراب می نمایند؟
قال رسول الله (ص) : «من اصبح ولایهتم بامرالمسلمین فلیس من الاسلام فی شی ومن شهد رجلا ینادی یا للمسلمین فلم یجبه فلیس من المسلمین »هر کسی صبح کند در حالیکه در انجام کار مسلمین تلاشی نداشته باشد ودر فکر آن نباشد از مسلمانی چیزی ندارد و هر کس مردی را دید که فریاد میزد ای مسلمامان و او را اجابت نکرد از مسلمانان نیست .
پیامبر اکرم (ص) می فرمایند: هر کس برادر خود را با کلمه ای لطف آمیز گرامی بدارد وغصه را از او بزداید در سایه گسترده رحمت خداوند خواهد بود مادامی که در آن کار باشد .
به فرمایش آن عارف سالک دام ظله العالی : گفتم: الف . گفت : دگر ؟ گفتم : در خانه اگر کس است یک حرف بس است .
برای جویندگان وادی معرفت ومدیرانی که مسئولیتها را با دید الهی می نگرند همین چند روایتی که از وجودات مقدسه سلام الله علیهم اجمعین نقل نمودم برای درک خدمت رسانی در اسلام کافی است .

آثار وبرکات خدمت رسانی در اسلام

خدمت رسانی به مردم دارای برکات وفوائد دنیوی واخروی اجتماعی و فردی ، اقتصادی وفرهنگی و … می باشد که تدبر در آن می تواند مهیج ومحرک هر چه بیشتر در خدمت رسانی به مردم باشد. در این بخش می خواهیم با توجه به کلمات نورانی ائمه معصومین (ع) فضای فکری مخاطبین عزیز را به گوشه های از این برکات نزدیک کنیم .
الف) برکات اخروی ومعنوی
برخورداری انسان از الطاف الهی از بزرگترین برکات ودستاوردهای خدمت رسانی است اگر مومن بتواند بوسیله خدمت به خلق خدا زمینه های قرب وتکامل خود را فراهم نماید چه دستاوردی بالاتر از آن میتواند وجود داشته باشد .
زیدبن ارقم از صحابه پیامبر اکرم(ص) از آن وجود مقدس روایت می کند که پیامبر(ص) فرمودند: ما من عبد لاطف اخاه فی الله عزوجل بشی ء من اللطف الا اخدمه الله من خدم الجنه» هیچ بنده ای نیست که لطفش به برادر دینی اش برسد جز اینکه خداوند متعال در مقابل آن خدمتکارانی از خادمین بهشتی برای او قرار میدهد تا خدمتگزار او باشند.
در روایت دیگری از وجود مقدس نبوی (ص) وارد شده که می فرمایند:« ان الله فی عون العبد مادام العبد فی عون اخیه» خداوند مددکار بندگان است مادامی که بنده در امداد رسانی به برادر مسلمان مشغول است . این یک معامله بسیار پرسودی است که بدلی برای آن وجود ندارد . امداد رسانی ما به بندگان روشن است اما اگر قدری در امداد رسانی خداوندمتعال به بنده خود تامل کنیم می بینیم که چه تاثیرات معنوی وروحی می تواند در تکامل انسان نیل به اوبه قرب الی الله ایجاد کند . دریافت فیض الهی به صورت دمادم ونزول برکات معنوی از مائده آسمانی فیض چیزی نیست که بنده مومن به آسانی از آن بگذرد.
در روایت دیگری از مولای متقیان علی علیه السلام وارد شده که می فرمایند: «من اشتقاق خدم ومن خدم اتصل ومن اتصل وصل ومن وصل عرف »کسی که مشتاق بهشت( لقای الهی ) است خدمت می کند به بندگان الهی و کسی که خدمتگزار مردم باشد به خدا وصل می شود وآن کس که وصل به خدا شد خدا را می شناسد اگر قدری در این چرخه عجیب برکات خدمتگزاری تامل کنیم به لطائف عجیب تری دست پیدا خواهیم نمود.
اگر طالب شوقی در نهضت خدمت رسانی به مردم شرکت کن ، اگر طالب وصل به منبع لایزال فیضی خدمت به مردم کن واگر طالب عرفان وشناخت حضرت حقی به مردم خدمت کن که لازمه این سه ، چیزی جز خدمت رسانی به مردم نیست . پس شاه کلیدی که می تواند قفلهای بسته نزول برکات معنوی را باز کند ودریچه قلب ما را به سوی فیوضات الهی بگشاید خدمت به مردم است . اگر قدری درمعارف عالیه علوم آل محمد (ص) جلوتر برویم به تعابیری برخورد می کنیم که شنیدن آن می تواند در ایجاد شوق در اهل معرفت موثر افتد در این روایت که علی ابن جعفر رضوان الله علیه از وجود مقدس برادر ارجمندش موسی بن جعفر الکاظم(ع) نقل میکند آمده است که خدمتگزاران به مردم در زیر سایه عرش الهی قرار بگیرند آن روز ی که جز سایه عرش خدا سایه دیگری نیست. ودر روایت دیگری از ابوالحسن موسی بن جعفر سلام الله علیه به تعابیری برخورد می کنیم که برای مزید اشتیاق اهل ایمان در این بخش بدان می پردازیم.
«علی ابی الحسن (ع) ان الله عبادا فی الارض یسعون فی حوائج الناس هم الامنون یوم القیامه ونادخل علی مومن سروراً فرح الله قلبه یوم القیامه» می فرمایند همانا برای خداوند در روی زمین بندگانی است که در رفع حوائج مردم تلاش می کنند اینان روز قیامت در امانند وآن کسانی که قلب مومنی را با خدمت به او شاد می کنند خدای متعال روز قیامت قلبشان را شادمان خواهد نمود.
این بندگان ویژه وخاص الهی همانانی هستند که وقتی که نیازمندان به آنان رجوع می کنند در واقع حواله الهی برای رفع حوائج آنان را دردستان مراجعین می بینند ونیک می دانند که خداوند می توانست خود مستقیماً حاجات آنان را برآورده سازد . اما بر مومنان منت نهاده تا به واسطه آنان خداوند رفع نیاز نیازمندان بنماید واز این رهگذر بندگانش را به خود نزدیک ونزدیک تر نماید.
ب) برکات دنیوی خدمت رسانی به مردم

علاوه بر آثار وفوائد معنوی واخروی که برای خدمت رسانی به مردم برشمردیم خدمت به مردم دارای آثار وبرکاتی در چرخه حیات دنیوی انسانها نیز داردکه به برخی از آن با الهام از کلمات نورانی اهل بیت پیامبر (ص) اشاره ای گذرا خواهیم نمود.
۱- فزونی یاران ودوستان
همه می خواهند د رقلوب مردم جایی برای خود بیابند اما باید دانست که خدمت به مردم وسیله مناسبی برای جلب قلوب مردم به سوی خود است.
امام علی (ع) می فرمایند: «من کثر احسانه کثر خدمه و اعوانه » آن کسانی که احسان وخدمت به مردم می کنند هم مددکاران وهم پشتیبانان او زیاد می شوند چه آنکه مردم بنده احسان وخدمت اند ممکن است تبلیغات کاذب وپر طمطراق بوقهای تبلیغاتی کاندیداها بتواند چند صباحی پرده ای در جلوی دیدگان مردم قرار داده ودر انتخابات نظر مردم را به خود جلب کنند اما قطعاً این امری ناپایدار بوده ومردم پس از اندکی حساب خادمین خود را ا خائنین به خود جدا خواهند نمودالعبد عبید الاحسان مردم بنده احسان وخدمت اند .
پیامبر عزیز اسلام می فرمایند: « جبلت القلوب علی حب من احسن الیها وبغض من اساء الیها » دلها نسبت به محبت کسی که بدان احسان بورزد و بر دشمنی کسی که بدان بدی نماید تسخیرمی شود.
۲-افزایش رزق و کم شدن گناهان
یکی از برکات وثمرات ارزشمند خدمت به مردم افزایش رزق و روزی انسانها آمرزش گناهان است . نوع نگاه مردم به مقوله خدمت به دیگران ، باید به صورت فرهنگ انفاق وبذل وبخش درآید احسان به مردم و پذیرایی از میهمانان از مصادیق خدمت است که دارای ثمرات ارزشمندی برای انسانهاست.
کسانی که توصیه د رمالکیت را پذیرفته از با فکر توحیدی به مسئله نگاه میکنند هیچگاه از انفاق مال احساس خسارت وضرر نمی کنند ونگاه نقصان به آن نمی دوزند خدای متعال شکر نعمتهای خود در مشارکت فقراء در اموال اغنیاء قرار داده است اگر فرهنگ ا حسان به همنوعان در قالبهای انفاق به فقراء احسان به مردم ، پذیرایی از میهمانان ، کمک ومساعدت مالی به همنوعان قرض الحسنه ویا کمکهای بلاعوض به نیامندان در جامعه تقویت شود خداوند برکات خود را بر آن جامعه فرو می فرستند. در روایتی از حسین بن نعیم وارد شده که به امام صادق (ع) عرض کردم برادر دینی من وارد بر منزل من می شود ومن از او پذیرایی می کنم و خادم وهمه اهل خانه ام به خدمتگزاری او اهتمام می ورزند کدامیک از مامنت بیشتری بر دیگری دارد؟(خادم وصاحبخانه یا مخدوم میهمان؟)
امام (ع) فرمود او بر تو منت بیشتری دارد؟ راوی می گرید با تعجب سئوالم را تکرار کردم ؟ امام (ع) فرمود : «نعم لانه یسوق علیک الرزق ویحمل عنک الذنوب » امام (ع) فرمود بله منت میهمان بر تو بیشتر است چون او رزق را بر تو سرازیر میکند وگناهان تو را از تو دور میکند .
از این روایت دو نکته می توان استظهار نمود اول اینکه حق کسانی که به آنان خدمت می شود آنقدر بالاست که ما حق منت گذاشتن بر آنها را نداریم و دیگر اینکه برکات خدمت رسانی به مردم را برای ما روشن میکند.
خدمات رسانی متقابل (مظاهره )
چنانچه فرهنگ خدمت رسانی در جامعه احیاء شود موجب میگرد که همه مردم به این امر شریف مبادرت ورزند و این پاسخهای متقابل است که فرهنگ سازی می کند ومردم را به سمت خدمت رسانی سوق می دهد.
اگر دولتمردان وکارگزاران نظام اسلامی نیز به مردم خدمت کنند مردم نیز خادم نظام ودولت خواهند بود این اصل تاثیر متقابل خدمت رسانی را امام علی (ع) در یک جمله کوتاه بیان فرموده اند : اعِنٌ تُعَن یاری کن تا یاری شوی »
در برخی جوامع روستایی سابق اصل تعاون وهمکاری متقابل اساس وشالوده زندگی ساده و بی تکلف روستایی را تشکیل می داد مردم در کلیه کارهایی که نیاز همکاری جمعی داشت بدون پرداخت دستمزد بصورت کمک متقابل با همدیگر همکاری و مشکلات مسکن و زندگی خود را مرتفع می کردد امام علی (ع) از این عمل وسنت به «مظاهره» تعبیر می فرمایند ورد جمله نورانی خود می فرمایند: «نعم العون المظاهره »«بهترین امداد رسانی پشتوانه همدیگر بودن است.» مع الاسف در جوامع امروزی خصوصاً در جامعه شهری کمتر ما مشاهده اینگونه نمادهای خدمت رسانی هستیم ما د رنهضت خدمت رسانی ضمن استافده از توانایی های فردی می بایست به سمت یک کار و حرکت جمعی وسیستمی نیز حرکت کنیم وبا معاضدت همدیگر وهمکاری دستگاه های مختلف نظام اصل مظاهره را در حوزه مدیریتی وسیاسی نیز جامه عمل بپوشانیم.
تفاوت خدمت الهی و خدمت دنیوی
همه انسانها در دنیا در حال تلاش و تکاپو هستند لیکن مسیر وجهت خدمات انسانها متفاوت است عده ای سمت وسوی تلاشها وخدمات آنان در جهت تامین خود است وبرخی دیگر افق دید وفکر آنان بالاتر از عالم خاکی است ومرزهای دنیا ومادیت را در نور دیده اند وبه کمتر از قرب الهی نمی اندیشند نوع خدمت رسانی انسانها با توجه به اهداف ونیات آنها متفاوت خواهد بود به عنوان مثال آن کسی که بیمارستانی را با نیات دنیوی احداث می کند بیشتر به ظواهر امر توجه می کند یعنی اینکه آیا بیمارستان در جایی واقع شده که بیشتر مورد نیاز مردم است ویا در جاییکه بیشتر در دید وتوجه انظار عمومی است برایش فرقی نمی کند یا طبق دوم را ترجیح می دهد آیا در ساختمان بیمارستان از مصالح وموادی استفاده شده که عمر مفید آن را برای خدمت وبهره برداری انسانها بالاتر ببرد یا خیر ؟ برایش پرداختی به ظواهر ساختمان در اولویت است . آیا از اطباء حاذق در خدمت رساندن به مردم استفاده کند ویا غیر حاذق ؟ برایش بیشتر اصل نمایش این خدمت برای اهدافی که از ساختمان این بیمارستان خیریه دنبال می کرده مهمتر است همین تفاوت است که عمل یک انسان خداجو که خدمت را با هدف قرب الهی ارائه می کند از کسی که با اهداف دنیوی ارائه خدمت میکند ممتاز می سازد. دنیا چون با تلاقی است که هرچه انسان بیشتر زور می زند بیشتر در آن باتلاق فرو می رود ودر این مسیر دنیا از انسان بیغاری می کشد.
امیرالمومنین (ع) می فرمایند: «مَن خَدَم الدُنیا استَخدَمتهُ ومَن خَدَم الله سُبحانَه خَدَمه » هر کس مسیر خدمتش در جهت خدمت به دنیا باشد دنیا نیز از او خدمت می کشد(از او بیغاری می کشد) وانکس که مسیر خدمتش برای خدای متعال باشد خداوند نیز او را خدمت می کند.
یعنی خدمت به دنیا یک سویه است وتنها ما خادمیم ودنیا مخدوم اما د رخدمت به مردم با اهداف الهی ، ما هم خادمیم وهم مخدوم. چه اینکه د ریک فرآیند دو سویه خداوند نیز به خادمانش خدمت می رساند.
در روایت دیگری از امام صادق (ع) وارد شد که می فرمایند: اوحی الله تعالی الی الدنیا: ان اخدمی من خدمتی واتعبی من خدمک خداوند وحی کرد(وحی تکوینی ) که این دنیا آنکس که به من خدمت کند تو او را خادم باش وآنکس که تو را خدمت کند او را به تعب وسختی گرفتار کن.
همه نظام خلقت اسباب الهی اند که در خدمت مومنان وبندگان صالح قرار دارند حتی دنیا نیز برای خادمین خود جز تعب ومشکلات پرپیچ و گرفتار کردن در کلاف خود ارمغانی ندارد ولی اگر مسیر خدمت انسانها خدای سبحان بود حتی دنیا نیز در خدمت او قرار می گیرد. از همینجا می توان پی برد که جهت قطب نمای تمام خدمات ما باید به سمت بی نهایت ومطلق جهت داده شود ونه خطام ناچیز دنیوی.

اقسام خدمت رسانی

در یک تقسیم می توان با کالبد شکافی وتجزیه و تحلیل خدمات مردم آن را به سه دسته تقسیم نمود.
۱-خدمت رسانی مردم به مردم
۲-خدمت رسانی دولت اسلامی به مردم
۳-خدمت رسانی مردم به دولت اسلامی
برای تحقق نهضت خدمت رسانی به مردم می بایست مردم در همه این موارد حضور موثر داشته باشند که سعی می شود اشاره ای به هر کدام از این اقسام در وسع این مقال داشته باشیم.

خدمت رسانی مردم به مردم

۱- امداد رسانی مردم به همنوعان د رحوادث طبیعی
یکی از مظاهر هر عالی حضور مردم در نهضت خدمت رسانی خدمت به همنوعان در حوادث غیر مترقبه طبیعی است زمانی که آسیب ها در اثر بلایای طبیعی همچون آتش سوزی ، سیل ، زلزله و یا حوادث ناشی از خرابیهای جنگها به انسانها روی می آورد نیاز به یک بسیج عمومی وحضور موثر در امداد رسانی به آسیب دیدگان از اصول عالی اخلاق انسانی است که بدون معطلی باید مسلمان آستین همت خود را برای کمک رسانی بالا بزند. برای اینکه تعلیمات نورانی اسلام را در این زمینه مرور کرده باشیم ومردم با فرهنگ دینی آشنا شوند به حدیثی د راین خصوص اشاره می نمائیم.
عن النبی (ص) : «من ردَّ عن قومٍمن المسلمین عادیه ماء او نارٍوجبت له الجنه »کسی که آسیبهای طبیعی همانند آتش و سیل را از مسلمانان برطرف کند خداوند بهشت را بر او واجب می کند.
اشاره به دو نمونه از حوادث غیر مترقبه طبیعی یعنی آتش سوزی وآسیبهای ناشی از سیل تنها بسنده کردن به ذکر مصداق است ودر صدد انحصار نیست لذا در همه بلاهای طبیعی که جان و مال مسلمانان مورد تهدید وآسیب قرار گرفته همانند زلزله ، غرق شدن در آب وطوفانهای شدید بر همه مسلمانان لازم است حس برادری دینی را به همدیگر نشان دهند.

۲- خدمت رسانی به در راه مانده ها

یکی از مصادیق عام البلوا ومورد ابتلای جامعه اسلامی کمک رسانی است که د رمسیرهای جاده ای وخیابانها د ر انتظار وسائط نقلیه برای جابجایی به مقصد خود هستند که در یک جامعه دینی باید حس خدمت رسانی به برادران دینی بگونه ای باشد که کسانی که دارای وسیله نقلیه هستند نگذارند در زیر گرما وسرما برادران وخواهرانشان معطل بمانند واو بی توجه به آنان از انها عبور کند البته این مطلب در جایی که وسیله نقلیه ای برای جابجایی مسلمین وجود ندارد ضرورت دو چندان پیدا میکند .
پیامبر رافت وعطوفت می فرمایند: «مَن حَمَل اخاه المُومِن عَلی راحِله حَمَله اللهُ عَلی ناقهٍ مِن نوقِ الجنه وباهی به الملائکه المُقَرَّبین یَوم القِیامَه» کسی که برادران دینی خود را بر مرکبش سوار نماید خداوند روز قیامت او را بر مرکبی از مرکبهای بهشت سوار میکند وبدان ملائکه وفرشتگان مقربش مباهات می کند.
امروزه مسئله حمل ونقل مسافر یکی از مصادیق خدمت رسانی به مردم است که هم د رحوزه مردمی وهم در حوزه خدمت رسانی دولت به مردم می بایست مورد توجه قرار گیرد افزایش ورشد چشمگیر جمعیت د رکلان شهرها ومواجه بودن مردم با مشکل ترافیکی امری است که ضرورت خدمت رسانی دولت به مردم وهمچنین حضور مردم در این حوزه دو چندان می کند.

۴-خدمت رسانی مرد به همسر در امور منزل

یکی از اصولی که موجب تحکیم بنیانهای خانواده می شود خاکمیت اصل خدمت رسانی متقابل زوجین به همدیگر است این مهم میتواند فضای زندگی خانوادگی را تلطیف نموده و موجبات جلب محبت بیشتر را فراهم نماید.
ما در اسلام در مسئله خدمت رسانی زن به خانواده دوحکم جداگانه داریم که هر کدام از منظر خاص خود قابل توجه است یک حکم حقوقی داریم که در این حکم خدمت به اهل خانه جزء وظایف واجب زن قرار داده نشده است وزن میتواند د رمقابل شستشوی لباس طبخ غذا ، پرستاری از فرزندان وحتی شیردادن به فرزند خود نیز از شوهرش مطالبه حقوق بنماید ویا اینکه مرد اشخاص دیگری را به همین منظور استخدام نماید اما ورای این حکم حقوقی اسلام یک برنامه اخلاقی دیگری دارد که از منظر تحکیم بنیان خانواده ها وتلطیف فضای انسانی خانواده آن را به خانواده های مسلمان توصیه م یکند و آن اینکه زن و مرد در یک خدمت متقابل به همدیگر امور منزل را کارگردانی واداره نمایند وبر همین اساس به مردان توصیه می کند تدبیر واداره امور منزل یار و پشتیبان همسر خود باشد.
امیرالمومنین علی (ع) می فرمایند رسول خدا صل الله علیه واله ب منزل ما وارد شد در حالیکه همسرم فاطمه (س) در کنار دیگ نشسته بود ومن نیز در پاک کردن عدس به او کمک می کردم رسول خدا (ص) تا این صحنه را دید فرمودند ای ابوالحسن ! عرض کردم لبیک یا رسول الله ، فرمودند: از من بشنو که آنچه میگویم فرمان خداست … یا علی ! لایخدم العیال الا صدیق او شهید او رجل ید یدالله به خیر الدنیا والاخره یا علی جز صدیقین وشهداء وانسانهایی که غیر دنیا و آخرت را طلب می کنند به خانواده خود خدمت نمی کنند .
یعنی خدمت گذاران به عیال در امور منزل یا جز صدیقین اند یا شهداء یا کسانی که غیر دنیا و آخرت را می جویند همین یک روایت برای اهل خرد کافی است تا حوزه خدمت رسانی خود را از منزل شروع کنند وسپس به خارج از منزل سرایت داده ومردم را از برکات خدمت رسانی خود بهره مند نمایند.

۴- دستگیری از نابینایان

یکی دیگر از مصادیق خدمت رسانی مردم به همدیگر رفع مشکلات نابینایان است این قشر آسیب دیده که از نعمت بینایی برخوردار نیستند حق دارند در جامعه زندگی کنند ومردم باید در دستگیری وکمک به آنان در حل مشکلاتشان به آنان خدمت نمایند در عبور از عرض خیابانهای شهری و یا حضور در مساجد و محافل اجتماعی وعمومی هر گاه نابینایی را مردم ببینند باید دست او را گرفته واو را راهنمایی نمایند. پیامبر عزیز اسلام می فرمایند: «من قاد اعمی اربعین خطوه غفرله ما تقدم من ذنبه »
پیامبر اکرم (ص) می فرمایند : هر کس نابینایی را به اندازه چهل گام همراهی وراهنمایی کند خداوند گناهان گذشته او را می آمرزد.
این روایت مسئولیت جامعه اسلامی در مقابل تمام کسانی که نقص عضو دارند روشن میکند این مسئله میتواند د راتوبوسها و وسائط نقلیه عمومی و یا تقدم نوبت آنان در اماکن عمومی وخدمات رسانی مصداق داشته باشد بدیهی است جامعه اسلامی مه که به تعلیمات نورانی اسلام تربیت شده اند با نشان دادن شأن وشخصیت بالای خود را در اینگونه موارد الگوهای مناسبی از یک جامعه مسلمان را بنمایش خواهند گذاشت.

۵- دفع ظلم و ستم از مظلومان

از ویژگیهای مکتب حیات بخش اسلام مبارزه با ظلم وانظلام است که پیروان خود را بگونه ای تربیت می کند که نه به مردم ظلم کنند ونه ظلم را قبول کنند . از این فراتر حتی پیروان خود را بگونه ای تربیت می کند که اگر ببیند کسی بر برادر مسلمانش ظلم میکند هم سکوت ننموده وبه دفاع از او برخیزد. تا بدانجا که پیامبر عزیز اسلام (ص) می فرمایند کسی که بشنود فریاد یک مسلمانی را وبه او کمک نکند پس مسلمان نیست.
امیرالمومنین پیشوای عدالت خواهان نیز به پیروان خود می فرمایند: «ادا روئت مظلوما فاعینه علی الظالم» یعنی هر گاه مظلومی را دیدی پس او را بر ظالم مدد رسان. برهمین اساس است که امروز ملت مسلمانان ایران پرچمدار حمایت از مظلومان جهان است وبرای او ایرانی ، فلسطینی ، عراقی ، افغانی ، لبنانی ، بوسنیایی ، ویا هر جای دیگر دنیا تفاوتی ندارد وبرای دستگیری از مظلومان با همه امکانات خود به کمک رسانی به آنان مبادرت می ورزد وانقلاب اسلامی ایران را که امروز خاری در چشم بدخواهان ودنیا استکباری است با همین خصیصه می شناسد.
امروز یکی از مصادیق خدمت رسانی مردم کمک به ملتهای ستمدیده دنیاست که تبلور ان را درکمکهای مالی ملت ایران برای ملتهای مظلوم جهان مشاده می کنیم.
علی (ع) می فرمایند : ما قضی مسلم لمسلم حاجه الا ناداه الله علی ثوابک ولا ارضی لک بدون الجنه هیچ مسلمانی به رفع نیامندیهای برادر مسلمانش همت نگماشت جز اینکه خدای متعال به او ندا می دهد که ثواب وپاداش تو بر من است وبه کمتر از بهشت نیز راضی نخواهم شد.
اصل تکامل اجتماعی ودستگیری مردم از همدیگر در مشکلات وسختیهای زندگی وکمک به مظلومان وستمدیدگانی که از سوی افراد ظالم و ستمگری مورد ستم واقع می شوند یکی از اصول اساسی در مکتب حیاتبخش اسلام است که جامعه اسلامی ما آن را نصب العین حیات فردی واجتماعی خود قرار داده است .

۶-کمک به ازدواج جوانان

یکی از معضلات وآسیبهای اجتماعی در جامعه امروز ما مشکل جدی جوانان در امر ازدواج است بخشی از این امر بعهده دولت وبخشی دیگر به عهده جامعه است که با مشارکت د راین نهضت بزرگ خدمت رسانی به امداد رسانی جوانان در امر ازدواج مبادرت نمایند. امروز عوامل مختلفی باعث ایجاد مشکل در امر ازدواج شده است که آسیب شناسی وریشه ها وعلل این امر بر عهده همه صاحب نظران امروز اجتماعی ، سیاسی وفرهنگی جامعه ماست توجه به امار روبه رشد سن ازدواج دختران و پسران وافزایش آمار دختران مجرد در مقایسه با پسران زنگ خطری است که آگاهان جامعه نمی توانند براحتی از کنار آن بگذرند چه اینکه پیامد ها وتبعات اخلاقی ، روحی ، اجتماعی وحتی سیاسی ۀن بر کسی پوشیده نیست.
بر اساس آماری که مشاور رئیس جمهور در امور زنان ارائه دادند تعداد دختران مجرد د رمقطع سنی ۱۵ تا ۳۹ سال یک میلیون وهفتصد هزار نفر بیشتر از پسران است واین بدان معنی است که اگر هر یک از پسران مجرد یا یک دختر ازدواج بکند یک میلیون وهفتصد هزا دختر مجرد باقی می ماند.
این مشکلی است که نیاز به همت جمعی دارد ریش سفیدان ، صاحبان امضاء وعنوان ، منتفذان جامعه دست بدست هم بدهند و در رفع این مشکل بکوشند.
وساطت وپا در میان کردن در امر ازدواج وایجاد فرهنگ ساده زیستی وترغیب جوانان وکمک به آنان در امر ازدواج از مصادیق ارزنده خدمت رسانی مردم به همدیگر است لازم می بینیم د رهمینجا به نقش خدمت رسانی دولت به امر ازدواج جوانان اشاره کنم وبه عنوان فوری ترین اولویت خدمت رسانی متذکر شوم که اگر قدری دیرتر به خود آئیم هزینه های مادی ومعنوی که دولت ونظام اسلامی برای رفع پیامدهای سوء این امر باید بپردازد به مراتب بیشتر از هزینه هایی است که امروز برای حل مشکل ازدواج جوانان ، باید پرداخت نماید.
برای مزید فایده وبهره گیری مردم عزیزمان در این امر روایت نورانی امام موسی کاظم(ع) را متذکر می شویم تا نوری باشد برای روشنایی دیدگان کسانی که امروز د رجامعه ما خدمت رسانی وکمک به امر خیرازدواج جوانان را سرلوحه خدمت رسانی خود به مردم قرار داده اند .
عن علی ابن جعفر عن اخیه موسی الکاظم (ع) قال : ثلاثه یستظلون بظل عرش الله الیوم لا ظل الا ظله: رجل زوج اخاه المسلم او خدمه او کتم له سرا» علی بن جعفر (ع) از برادر ارجمندش امام کاظم (ع) نقل می کند که امام (ع) فرمودند سه دسته اند که در زیر سایه عرش الهی قرار می گیرند وزی که جز سایه عرش الهی سایه دیگری نیست ۱- کسی که در امر ازدواج برادر دینی اش کمک کند ۲- کسی که برادر دینی اش را خدمت رسانی کند۳- کی که اسرار برادران دینی اش را بپوشاند. اگر خواننده ارجمند نیک بنگرد در می یابد که اینجا وظیفه مدد رسانی به امر ازدواج د رخصوص فرزندان ونزدیکان مطرح نیست بلکه فراتر از آن تعبیر به برادر مسلمان دارد واین حاکی از روحیه خدمت رسانی به دیگران د رامر ازدواج جوانان است وراستی اگر جامعه اسلامی ملبس به لباس خدمت رسانی شود آیا جامعه ای سرشار از نشاط ، صفا، صمیمیت وهمرنگی نخواهیم داشت؟

حقوق مردم بر مردم

اجازه می خواهم به عنوان حسن ختام این بخش از گفتارم که مصادیق خدمت رسانی مردم به مردم را مطرح کردیم به روایت جامعی که معلی بن خنیس از وجود مقدس حضرت صادق آل محمد (ص) نقل نموده اشاره کنم تا حجت بر ما تمام شود ونسبت به حقوق همدیگر بیشتر عنایت پیدا کنیم . معلی بن خنیس می گوید از امام صادق (ع) از حق مومن سوال کردم امام (ع) فرمود: سبعون حقاً لا اخبرک الا بسبعه فانی علیکم مشفق أخشی ان لا تحتمل فقلتُ: بلی ان شاءالله فقال (ع) لا تشبع ویجوع ، ولاتکسی ویعری ویکون دلیله وقمیصه الذی یلبسه ولسانه الذی یتکلم به وتحب له ما تحب لنفسک وان کانت لک جاریه بعثتها التمهد فراشه وتسعی فی حوائجه بااللیل والنهار فاذا فعلت وصلت ولا یتک بولایتنا و لا یتنا ولا یه الله عزوجل
معلی بن خنیس می گوید وقتی از حقوق مومنین بر یکدیگر سوال کدم امام (ع) فرمود مومنین هفتاد حق بریکدیگر دارند که من از هفت حق به تو خبر می دهم چون بخاطر شفقتی که بر تو دارم می ترسم نتوانی تحمل کنی وان حقوق را ادا نمایی
۱- سیر نخوری در حالیکه برادرت گرسنه باشد
۲- تو پوشیده نباشی درحالیکه برادرت عریان است (پوشاک مناسب ندارد)
۳- تو راهنما ودلیل او در کارهای باشی
۴- تو همانند لباس باشی که او را می پوشاند (کنایه از حفظ اسرار مومن)
۵- تو زبانش باشی که با آن تکلم می کند ( اشاره به رفع مشکلات او با زبان خودت)
۶- دوست داری برای او آنچه را که برای خودت دوست میداری
۷- اگر کنیز وجاریه ای داری برای تمهید امور فراش ومعاش وحوائج منزلش برای او بفرستی اگر این حقوق را نسبت به برادر دینی ات ادا کردی به ولایت ما داخل شده ای وکسی که داخل در ولایت ما شور به ولایت خدای متعال وارد شده است الله اکبر از این همه حقوق برادران ایمانی نسبت به همدیگر چه دلنشین است که انسان از اره میان بر داخل در ولایت خدا شود اینجا دیگر به چله نشینین نیازی نیست . اینجا میدان خدمت گزاری ومسابقه در خدمت همنوعان است اینجا خود را ندیدن ودیگران را دیدن وبا التبع خدا را دیدن است .
اینجامسابقه مردان خداست اینکه گفته اند عبادت به سجاده ودلق نیست واینکه گفته اند راه خدمت رسانی به مردم کوتاهترین راه برای قرب الی الله است بی جهت نگفته اند.
امام صادق می فرمایند : انه لیعرض لی صاحب الحاجه فابا در الی قضائها مخافه ان یستغنی عنها صاحبها یعنی هماناگاهی حاجتمندی به من رجوع می کند و من برای براورده شدن حاجتش شتاب وعجله می کنم که مبادا او از من بی نیا زشود .
امام (ع) می ترسد از اینکه توفیق خامت به بندگان خداوند از او سلب شود اینجا از همان جاهایی است که مصداق عجله کردم در کار خیر است عجله در کار خیر کار شیطان نیست عجله د رکار شرکار شیطان است . بیایید دستان خودرا در دستان فرج برای گشایش در کار مردم قرار دهید اینجا معامله پر سودی است چون طرف معامله تان خداست واگر او مقابله به مثل کند وبخواهد فرج وگشایشی در کار ما ایجاد کند خدا می داند چه اتفاقی در زندگی مادی و معنوی ما رقم میخورد .
ابی عماره از شاگردان ائمه (ع) است نقل میکند که از سوی ائمه (ع) برای ما خبر رسیده که چون عابدی از بین اسرائیل در اوج عبادت می رسید بسیار در جهت براوردن حاجات مردم تلاش می کرد وتوجه او به مصالح مردم بود ودر این راه قبول زحمت می کرد. از این روایت معلوم میشود نقطه او بندگی خدا در خدمتگزاری به بندگان خداست چون این نقطه پاگذاشتن بر روی خود وخدا را دیدن است این نقطه ای است که به عجب ، بخل ، تکبر ، حسادت ، خودبینی ، دنیا خواهی مومن پشت پا زده است .

رسد آدمی بجایی که بجز خدا نبیند بنگر که تا چه حد است مقام آدمیت
اگر آدمی به چشم است ودهان و گوش وبینی پس چه فرقست میان نقش دیوار ونقش آدمیت
اگر نمی توانی دل مومنی را با کمکهای مالی وخدماتی شاد کنی لااقل با یک لبخند به روی مومن دلش را شاد کن .
میانجیگری و وساطت در کارهای خیر
یکی دیگر از مصادیق خدمت رسانی به مردم ایفای نقش میانجی در رفع حوائج ومشکلات مردم است وساطت کردن در کار خیر ویا ادای حقوق مردم این غیر از پارتی بازی کردن است غالباً وقتی کلمه وساطت را بکار می برند در ذهن برخی پارتی بازی منفی تداعی میشد بین این دو تفاوت بسیار است وساطت وتلاش برای کسانی که ذی حق نیستند ود راولویت یک کار نیستند این پارتی بازی و مذموم است کسی می خواهد ناحقی را حق جلوه دهد یا به بهای حذف انسانهای شایسته ودارای اولویت بالاتر می خواهد یکی از بستگانش را وارد کاری کند این پارتی بازی است وساطت منفی منجر به تضییع حق دیگران می شود این ضابطه وملاک در وساطت منفی است اما میانجیگری و وساطت مثبت یعنی اقدام برای جلوگیری از تضییع حق یک انسان . اگر کسی بخواهد از نفوذش از قلم وامضایش از شخصیت موقعیت اجتماعی اش برای جلوگیری از تضییع حق یک انسان ویا برای تحقق یک امر خیر و خداپسند وساطت کند این بهترین اعمال نزد خداست.
وساطت منفی فروختن دین خود برای آبادانی دنیای دیگران است امام (ع) می فرمایند بدترین مردم کسانی هستند که دین خود را به خاطر دنیای مردم می فروشند مدیران وکارگزاران دولت در واگذاری مسئولیتها به افراد باید خیلی مواظبت کنند که خدایی نکرده این همه شر دامنگیر جامعه نشود. پس وساطت مثبت تلاش برا ی احقاق حق دیگران و وساطت منفی تلاش در راستای تضییع حق دیگران است .
وساطت منفی در قالب رشوه وپول دادن وعده عمل متقابل دادن ویا تطمیع وتهدید کردن بروز وظهور می کند وگاهی در جلب منافع دیگران که فوائدش د ردراز مدت به خودش بر می گردد اما سخن ما به عنوان مصداق خدمت رسانی به مردم در میانجیگری مثبت است مسئولین و صاحب منصبان به این سخن امام صادق (ع) گوش فرا دهند که می فرمایند : الشفاعه زکاه الجاه وساطت برای امور حق مردم زکات پست ومقام شماست . ویا پیامبر عظیم الشان اسلام می فرمایند اشفعوا توجروا وساطت کنید تا پاداش از خدا بگیرید و یا پیامبر عزیز اسلام می فرمایند گروهی از مردم از اتش جهنم خارج می شوند بخاطر اینکه وساطت د رکار خیر داشتند
برای میانجیگری مثبت علائمی میتوان ذکر کرد:
۱- ذی حق بودن فردی که برای او وساطت میشود
۲- اولویت داشتن او در انجام کار برای وی (البته این اولویت را میتوان در قسم اول هم دید
۳- ناتوانی خود
فرد در احقاق حق خود
۴- خداپسندانه ومشروع بودن نفس عملی که بخاطر آن وساطت می شود
ما در اینجا برای تکمیل این گفتار به برخی از مواردی که جای وساطت است و مردم در اینگونه امور به همدیگر کمک ومساعدت بدهند و نقش واسطه در خیر داشته باشند را ذکر می کنیم .
۱-ازدواج
یکی از بهترین جاهاییکه ریش سفیدها و منتفذین می توانند به مردم خصوصا ً جوانان کمک کنند و در امر خیر آنان ایفای نقش داشته باشند مسئله ازدواج جوانان است اگر خودش اقدامی کند ممکن است پاسخ مثبت نگیرد اما شما که از یک شخصیت با نفوذی برخورداری پیشقدم در این امر خیر باش در خواستگاری جوانان در تهیه امکانات عروس ، در اخذ وام ازدواج و … میتوانی به کمک آنان بشتابی . در حدیثی از وجود نازنین رسول گرامی اسلام (ص) وارد شده است که می فرمایند:«افضل الشفاعه بین اثنین فی النکاح »
یعنی بهترین جای وساطت وساطت د رامر ازدواج بین دو جوان مسلمان است .
۲- پرداخت وامهای اضطراری وقرض الحسنه به نیازمندان
مردم می توانند اگر خودشان نمی تونند مشکل افراد را حل کنند واز نظر مالی تمکن ندارند گر وجهه وجایگاه خوبی نزد دیگران دارند و مورد اعتماد و امین هستند پیش دیگران در رفع این مشکل مردم وساطت کنند .
در روایتی از پیامبر گرامی اسلام (ص) وارد شده است که من کان وصولا لاخوانه بشفاعته فی دفع مغرم او جرمنعم ثبت الله عزوجل یوم تزل فیه الاقدام یعنی کسانی که در جهت رفع بدهکاری ویا جلب نعمتی برای برادران دینی خود میانجیگری می کنند خداوند ثابت قدم میکند انان را در روزی که قدمها لرزان ومتزلزل است .
۳-اصلاح ذات البین
پا درمیانی کردن در جهت رفع اختلافات دوستانه ، خانوادگی ، زن و شوهرها و … یکی از مصادیق وساطت مثبت است که مردم باید بدان اهتمام داشته باشند.
واصلحوا ذات بینکم فرمان کلی است همه مواردمثبت وخیر را شامل می شود .
۴- در پیدا کردن کار واشتغال
برای مزید اهمیت وساطت کردن در امور خیر ورفع نیاز مردم توجه شما را به حدیثی درهیمن زمینه جلب می کنم.
امام حسن مجتبی (ع) مشغول طواف خانه خدا را درحال اعتکاف درمسجد الاحرام بودند که مردی تقاضای کمک از امام (ع) کرد امام فرمودند ورب هذه البیت ما اصبح عندی شی به خدا ی این خانه که اکنون چیزی به همراه ندارم مرد که بزرگمنشی امام را می دانست گفت یا ابن رسول الله من به فلان شخص بدهکارم و او به من فشار وارد کرده وتهدید به زندانم کرده اگر ممکن است بیائید ونزد او برای من وساطت کنید تا به من مهلت بدهد امام (ع) فورا طواف را قطع کرد به همراه مرد حرکت نمود او با تعجب به امام (ع) فرمود یا ابن رسول الله انیت انک معتکف ؟ فراموش کردید که شما درحال اعتکاف بودید نمی توانید از مسجدخارج شوی ؟ ) حضرت فرمود لا ولکن سمعت رسول الله لقول : من قضی اخاه المومن حاجه کان کمن عبدالله تسوه آلاف سنه صائمانهاره وقائما لیله فرمودند : فراموش نکردم که دراعتکافم بلکه از جدم رسول خدا شنیدم خدارا راهزاران سال عبادت کرده درحالیکه روزهایش روزه و شبهایش درحال تهجد وشب زنده داری بوده است .
عزیز من ! آیا این روایت چراغ روشن را ه گمشده ما نیست ؟ آیا نباید درصدد تدارک خدمت به مردم باشیم؟ آیا حاضریم خدمت به مردم را با چیز دیگری معاوضه کنیم؟

خدمت رسانی دولت به مردم

تکیه اصلی پیام مقام معظم رهبری در سال نهضت خدمت رسانی به مسئولین نظام است وضرورت خدمت رسانی دولت به مردم را بیان میکنند خدمت رسانی به مردم جزء اهداف اصلی تشکیل حکومت های دینی است نگاه امام علی (ع) حکومت از همین است لذا وقتی از ابن عباس قیمت کفش وصله زده خود را می پرسد وابن عباس می گوید نتوانم در سایه حکومت بر شما مردم احقاق حقوق مردم را بنمایم این کفش کهنه من از حکومت بر شما مردم برای من با ارزش تر است این نگاه خدمت رسانی حاکمان به مردم است. علی بن یقطین وزیر حکومت هارون الرشید واز دوستداران ولایت امام کاظم (ع) است وی با اجازه امام (ع) برای خدمت به مردم در دستگاه جور عباسی نفوذ کرده بود با توجه به اینکه قلمرو حکومتی هارون آنقدر وسیع بود وکشور گشایی ها دامنه حکومت مرکزی را توسعه داده بود احراز پست نخست وزیری در حد کمی نبود اما تربیت شدگان مکتب ائمه (ع) که هیچگونه وابستگی به مناصب دنیوی ندارند انهم دردرون حکومت جور باشند لذا از این اعمالی که در اثر تقیه مجبور بود انجام دهد به تنگ آمده بود وروزی تشریف بردند محضر مبارک امام کاظم(ع) ودرخواست استعفا کردند حضرت فرمودند : لا تفعل یابن یقطین استعفا نده ای علی بن یقطین فان لنا بک انسا تو می دانی ما چقدر با تو انس داریم ولاخوان لک عزاً وتو برای برادران دینی ات در دستگاه حکومت ما باعزتی .
وعسی ان یجیر الله بک کسراً ویکسر بک نائره المخالفین عن اولیائه این پسر یقطین امید است خداوندمشکلات مردم را به وسیله تو و در پناه تو حل کند وآتش دشمنی مخالفین را از دوستان ما برطرف میگردد یا علی اضمن لی واحده واضمن لک ثلاثا تو یک تعهد به من بده من سه تعهد بتو میدهم اضمن لی ان لا تلقی احداً من اولیائنا الا قفیت حاجته واکرمه تو تعهد بده اگر مردم به تو رجوع کردند نیازها ومشکلات آنها را براورده کنی وانها را مورد تکریم ارباب رجوع را حل کند لااقل او را موردتکریم قرار دهد. واضمن لک لا یظلک سقف ولا ینالک حد سیف ابدا ولا یدخل الفقر بیتک ابدا من هم سه خیر را برایت ضمانت میکنم .
۱- هیچگاه سقف زندان بر تو سایه نیفکند یعنی بامشکلی بلحاظ حکومت که منجر به درد سر تو شود مواجه نشوی
۲- تیزی شمشیر به سراغت نیاید یعنی خیالت از بابت کشته شدن راحت باشد
۳- هیچگاه فقر و تنگدستی به سراغت نیاید.
بر همین اساس امام (ع) اصل تقیه را به وی توصیه نموده وامام(ع) درمشکلات احتمالی به کمک او می رسید.

نقش مقبولیت مردمی در کارآمدی نظام اسلامی

هر چه نظام اسلامی بتواند گستره خدمات رسانی خود را به ملت افزایش دهد به همان میزان تاثیر مستقیم در افزایش مقبولیت نظام خواهد گذاشت وبه کارآمدی نظام اسلامی منجر خواهد شد امروزه بحث کار آمدی صرفاً یک بحث تکنوکراتیک نیست که به عنوان جزئی از مباحث مدیریت صرف سازمانی بدان پرداخته شود بلکه امری است که قادر است مقبولیت ومشروعیت حکومتها را افزایش ویاکاهش دهد لذا رهبر معظم انقلاب خدمت رسانی به مردم را در راس همه امور می دانند ومقوله های امنیت ملی واقتدار ملی ما را در گروه خدمت رسانی نظام اسلامی به مردم می دانند . کارآمدی عبارت است از افزایش مناسب عملکرد یک سیستم نسبت به هزینه ها ویا نیروی معرف شده سیستم اداری ما هر چه بتواند با امکانات وهزینه کمتر خدمت بیشتر به متقاضیان خود ارائه نماید این نشان از کارآمدبودن سیستم مدیریت کشور ماست .
با کمال تاسف سیستم مدیریت کشور در حد انتظارات مردم از یک نظام اسلامی نتوانسته است پاسخگو باشد وبه نظر می رسد در بحث اصلاحات ، اصلاح ساختار اداری ونظام مدیریتی کشور بر اصلاحات سیاسی ، اقتصادی ، وحتی فرهنگی نیز مقدم باشد چه اینکه اصلاح در بخش اقتصاد وفرهنگ وقضاء منوط به وجود یک مدیریت سالم و کارامد جهت عملیاتی کردم اصلاحات در بخشهای مختلف است واگر ما انتظار اصلاحات در بخشهای مختلف را از یک مدیریت ناسالم وناتوان داشته باشیم تصور درستی بنظر نمی رسد.
لازم می دانم در اینجا به مغالطه و توطئه ای که دشمنان برای ناکار آمد جلوه دادن نظام اسلامی گاهی در مقایسه با وضع موجود وگاه نسبت به وضع مطلوب و آرمانی سنجیده می شود دشمن می خواهد کارآمدی را با وضع مطلوب وارمانی مقایسه کند تا از این رهگذر بتواند نظام وحکومت اسلامی ا ناکا آمد نشان داده وتا سرحد ورشکستگی تصویر نماید.
اما عقل وتجربه گذشته حکم می کند که با توجه به سقف توانایی ها وامکانات موجود کشور در مقایسه با گذشته بحمدالله نظامی کارامد وقوی داریم وثمره ان حجم وسیع خدمتگزاری به مردم در طول بیش از دو دهه عمر انقلاب است که بر اهل انصاف وخرد پوشیده نیست البته اذعان داریم که این وضعیت متناسب با آرمانهای بلند انقلاب اسلامی نیست امانباید اجازه دهیم دشمن با این مغالطه وسنجش کارآمدی با وضع آرمانی بخواهد از آب گل آلود ماهی بگیرد

نقش مدیریت زمان درکارآمدی سیستم خدمت رسانی

در اینجا لازم می بینیم نقش مدیریت زمان و تاثیر آن د رافزایش خدمت رسانی به مردم اشاره ای بکنم با کمال تاسف باید عرض کنم علیرغم دستورات نورانی اسلامی در اهتمام به اصل مدیریت زمان واجتناب از هدردادن فرصتها امروزه در مقایسه با دنیای امروزی خودمان ما مسلمانان وایرانیها بیشترین ضایعات را در استفاده بهینه از زمان متحمل می شویم.
ما چقدر از سرمایه هایمان اعم از سرمایه های فیزیکی ، سرمایه های مالی ، انسانی و اجتماعی در معرضش تلف قرار گرفته است ومهمتر از همه سرمایه عمر شریف انسانها د رحال تلف شدن است و این امر نتیجه فقدان مدیریت صحیح بر زمان است .
برای بدست آوردن مدیریت زمان چندتوصیه ای که روایات اهلبیت (ع) شده را متذکر می شوم:
۱-کار امروز را به فردا وگذار نکنیم .
تسویف وامروز وفردا کردن کارها عدم مبادرت فوری به تحقق وانجام امور باعث می شود که ما فرصتها را ازدست بدهیم امام علی (ع) در نامه خود به مالک اشتر می فرمایند این مالک ! هر روز بیکارهمان روز اختصاص بده که هر روزی را کاری است ودرحد گنجایش وظرفیت خود .
منشأ این ضعف در استفاده بهینه از زمان وامروز و فردا کردن کارها یا ترس یک مدیر از وقوع درکارهای بزرگ است ویا تنبلی وسستی مدیر که هر دوسم مهلکی است که میتواند کارآیی نظام را کاهش وجلوی خدمت رسانی به مردم را بیگرد.

۲- کارها را نیمه کاره رها نکنیم
این امر موجب ایجاد تشتت و پراکندگی در کارها می شود وکنترل صحیح بر منابع انسانی، مالی وفیزیکی رااز ما سلب می کند. امیرالمومنین درنهج البلاغه به این اصل مهم درمدیریت بر زمان اشاره نمود ومی فرمایند کارهارا ناتمام رها نکنید

۳-لزوم اولویت دادن به امور مهمتر
پرداختن به امور مهم با وجود یک امر اهم کاری عقلایی نیست اولویت سنجی چه درامور مدیریتی وچه درامور شخصی وفردی یک اصل غیر قابل انکار است بخشی از زمان در اثر عدم اهتمام به این اصل تلف می شود وجامعه را از قافله پیشرفت باز می دارد . در زمان حکومت امیرالمومنین یک درگیری کوچکی در حاشیه بلاد اسلامی پیش آمد حضرت فرمانده ای را مامور کرد که به این غائله خاتمه دهد واز سربازان خواست ، تا او را همراهی کنند وخود در کوفه ماند عده ای گفتند : یا امیر المومنین ! خودنیز با ما در این نبرد همراهی کن واگر خودت به جنگ بیایی ما نیز می آئیم حضرت فرمودند این کارکوچکی است درحالی که من کارهای مهمتری دارم وباید درکوفه بمانم نمی توانم به خاطر یک کارکوچک امور مردم رامعطل کنم.
این نوع نگه اهتمام به اموراهم می تواند برای جامعه اسلامی ما یک الگو باشد برای مدیران نظام اسلامی یک الگو باشد تا بتوانند بخوبی بر استفاده مناسب از زمان فائق آیند د راینجا بایدمتذکر شوم که در برنامه ریزی باید علاوه بر اولویت بخشی به امور مهمتر می بایست اهداف خود را نیز طبقه بندی کنم وبر اساس اهداف بلندتر امور خود را برنامه ریزی نمائیم .
۴- نظم دادن به امور
آنقدر مسئله نظم در امرو موردتوجه بزرگان دین ما بوده که امام علی (ع)۹ در آن وصعیت معروف خود می فرمایند: او صیکم بتقوی الله ونظم امرکم شما را پس ازتقوی به نظم وبرنامه ریزی د رکارهایتان سفارش می کنم. ما علاوه بر نظم فیزیکی در امر باید به نظم فکری خود که سرمنشأ نظم خارجی و بیرونی است توجه نمائیم منظم فکر کنیم تا منظم عمل کنیم پس لازم است وقتی برای فکر کردن در برنامه بگنجانیم .
۵-روز خود را با کارهای مهمتر استارت بزنیم تا دچارخمودگی و سستی درکار روزانه نشویم
۶- از اوقات فراغت خود به نحو احسن استفاده کنیم
۷- جرأت « نه » گفتن به درخواستهای ناروا داشته باشیم.
در یک تحقیقی که از مصرف عمر یک انسان ۷۰ ساله بعمل آمده نتایج جالب توجهی را به ما نشان میدهد .
۲۵سال عمر این انسان درخواب ، ۷ سال تفریح وتعطیلات ، ۸ سال تحصیل ویادگیری ، ۵ سال در رفت وآمدها ، ۶ سال استراحت وبیماری ، ۴ سال صرف آماده کردن غذا ، ۳ سال صرف آمادگی فعالیتهای مزبور صرف میشود .
البته می توان فاکتورهای دیگری به این مورد افزود وقدری دقیق تر محاسبه کرد ولی به هر حال توجه به ضایعات عمر آدمی می تواند ما را به برنامه ریزی بیشتر واستفاده هر چه مناسبتر از وقت در راستای خدمت رسانی بهتر به مردم رهنمون نماید.
مصادیق خدمت رسانی دولت به مردم

۱- خدمت رسانی به مردم در ضروریات زندگی (آب ، نان ، مسکن )

نیازهای انسانها بخشی از آن نیازهای طبیعی ضروری است مثل آب ، نان و مسکن که لازمه زندگی وحیات طبیعی انسانهاست که باید در اولویت اول خدمت رسانی به مردم باشد . وبخش دیگر نیازهای مردم نیازهای طبیعی غیر ضروری است که در رتبه دوم اولویت هستند یعنی نیازهایی که به بهبود وضع معیشتی و رفاه مردم کمک میکندمثل دسترسی به امکانات رفاهی زندگی نظیر یخچال ، لباسشویی ، کولر ، آبگرمکن ، تلویزیون و … وبخش دیگرنیازهای مردم نیازهای غیر طبیعی ضروری است مثل دین و ارزشهای اسلامی بر همین اساس است دولت هم وظیفه خدمت رسانی به دنیای مردم وعمران و آبادانی زندگی آنان را دارد وهم وظیفه خدمت رسانی معنوی وخدمت به فرهنگ دین وارزشهای متعالی انسان را دارد. امیرالمومنین علی (ع) که حکومتش سنبل والگوی همه حکومتهاست به هر دو نوع خدمت اهتمام دارد در روایتی از امیر المومنین در بحارالانوار نقل شده می فرمایند :ما اصبح باالکوفه احد الا ناعما این ادناهم منزله لیاکل البر ویجلس فی الظل ویشرب من ماء الفرات حضرت می فرمایند : من در پرتو حکومت اسلامی توانسته ام ضروریات زندگی مردم را تامین کنم امروز شما در کوفه احدی را پیدا نمی کنید که زندگی مناسبی نداشته باشد حتی فقیرترین مردم از سه نعمن نان گندم – مسکن و آب بر خوردار است امروز پایین ترین مردم کوفه نان گندم می خورد که در زمان خودش رفاه خوبی ا ست چون نان مردم قبلا نان جو بود ودیگر اینکه در زیر سایه وسر پناهی قرار می گرفته یعنی مشکل مسکن ندارد واز آب گوارای فرات هم برخوردار نیست .
از بهترین وظایف حکومت اسلامی تامین نان یعنی غا و آذوقه مردم ومسکن و آب آشامیدنی سالم برای شهروندان است .
علیرغم اینکه امروز ما بحمدالله کشورمان از زمین به حد کافی برخوردار اس اما به دلیل عدم کنترل وبرنامه ریزی صحیح در بحث مسکن مردم نمی توانند مسکن مناسبی برای خودشان داشته باشند در سال گذشته قیمت مسکن درتهران بطور متوسط ۴۱% افزایش داشته است واین یعنی رشدی بی رویه وکنترل نشده ما که زمین را از خارج واردنمی کنیم ویا بابت ان در داخل کاری صورت نمیدهیم پس چراقیمت زمین برای شهروندان بگونه ای است که حتی توانایی ساخت مسکن و سرپناه کوچکیک را ندارند ؟ ما دربعضی شهرها با مشکل آب آشامیدنی مواجه هستیم که باید با برنامه ریزی به مهار آبهای سطحی همت بگماریم وبا احداث سدها آب سالم آشامیدنی را تامین کنیم .
تامین آذوقه مردم ونان توی سفره مردم جزءمصادیق بارز خدمت رسانی به مردم است مردم برای قضاوتشان نگاه به توی سفره خودمی کنند وهر برنامه ای بایدتاثیر خود را در نان توی سفره مردم برجای بگذارد.
در روایتی از وجودمبارک علی بن موسی الرضا (ع) وارد شده که می فرمایند : کان ابوجعفر و ابو عبدالله (ع) لایشتریان عقده حتی یحرز اطعام سنتهما ان الانسان اذا ادخر طعام سنته خف ظهره واستراح امام رضا (ع) می فرمایند جدم امام باقر وامام صادق (ع) تا حد تامین آذوقه سالشان خودشان را مهیا می کردند چون انسان است ه وقتی احساس کند قوت سالانه اش را دارد راحت میشود وپشت گرمی برای زندگی اش دارد .
امروز بحث پرداخت سوبسید توسط دولت به مردم در ضروریات زندگی اعمال می شود ودر بحث نان وگندم کشور ما امروز به مرز خودکفایی رسیده واز یک وارد کننده گتدم خارج شده ایم .
در روایتی از وجود مبارک امام صادق (ع) وارد شده تاکید مسئله سد جوع انسانها در خدمت رسانی دارند که این روایت می تواند برای واداشتن دولتمردان ومردم به خدمت رسانی بیشتر موثر باشد قال الصادق(ع) : قد سئل ای الناس احب الیکم ؟ از امام صادق (ع) سوال شد که محبوبترین کارها نزد شا چیست ؟ قیل : ای الاعمال افضل ؟ بالاترین کارها کدام است ؟ فرمودند : ادخالک السرور علی المومن وارد کردن سرور و شادمانی بر قلب مومنان افضل اعمال است راوی شوال می کند وما سرور المومن ؟ سرور مومن در چیست ؟ چگونه می شود مردم را شادمان کرد. امام (ع) فرمودند : اشباع جوعته وتنفیس کربته وفقضاءدینه مردم را میتوان با سیر کردن شکمشان و برطرف کردن گرفتاری هایشان واداء قرض ودین شان آنان را شادمان کرد ومن مشی معع اخیه فی حاجه کان کصیام شهر واعتکافه هر کس برای رفع حاجت برادر دینی اش به همراه او قدم بردادر همانند کسی است که یک ماه را روزه گرفته ودر اعتکاف بسر برده باشد . این روایت وظیفه دولتمردان برای مسرور نمودن شهروندان وآحاد ملت را مشخص نموده است امروز رسیدگی به امور سفر مردم وسیر کردن شکم گرسنگان جزء وظایف اساسی نظام اسلامی است که غلفت از آن می تواند مضرات فراوانی فرا روی جامعه وحکومت اسلامی ما قرار دهد.

۲- همسان سازی سطح معیشت عمومی مردم

در اینجا نمیخواهیم بحث بی طبقه توحیدی وبهشت موعود خیالی کمونیستها را مطرح کنیم بلکه همسان سازی سطح معشیت عمومی مردم از ایجاد فاصله طبقاتی میان فقیر و غنی اصلی است که حکومت اسلامی برای جلوگیری از انباشت سرمایه ای نامشروع در دست عده ای وگرسنگی عده دیگر چاره ای جز توجه به این واقعیت ندارد امام علی (ع) می فرمایند من هیچ کوخی را ندیدم مگر آنکه در کنار آن کاخی را برافراشته دیدم .
اولین مسئله ای که نظام اسلامی دربخش همسان سازی سطح معشیت مردم باید بدان توجه کند رفع تبعیض در تقسیم امکانات وخدمات اولیه به مردم است در این گزینه تفاوتی بین روستایی و شهری بالاشهری و پایین شهری نباید وجود داشته باشد حداقل آن همسان سای در سطح عمومی زندگی مردم است نه سطح تجمل ویا رفاه جامعه .
اسلام در مسئله پرداخت زکات به مستمندان نیز این اصل را موردتوجه قرار داده وسقف پرداخت زکات به فقیر را همسان شدن سطح زندگی او با اقشار عمومی جامعه قرار داده است .
ابوبصیر می گوید: از امام صادق (ع) پرسیدم : کسی ۸۰۰ درهم پول دارد ومردی کفاش وعیالوار است آیا میتواند چیزی از زکات بگیرد؟ امام (ع) فرمودند : ای ابو محمد آیا با پولی که دارد می تواندچندان سود بدست آورد که پس از تامین خوراک عیالش مقداری از آن سود برجا بماند؟ گفتم : آری فرمود تا چه انداره باقی می ماند ؟ گفتم : نمی دانم .امام (ع) فرمودند : اگر بازمانده سود مازاد بر مخارجش به اندازه نصف خوراکشان در سال باشد حق زکات گرفتنی ندارد ولی اگر کمتر از نصف باشد میتواند زکات بگیرد. ابو بصیر می گوید: مجددا از امام پرسیدم آیا این شخص خودش نیز باید زکات بپردازد؟ امام فرمود (ع) آری پرسیدم چگونه ؟ فرمود : بر وسعت خوراک و پوشاک کسان خویش می افزاید و چیزی از آن را به دیگران میدهد وانچه از دیگران گرتفه به مصرف خوراک وپوشاک عیالش می رساند تا آنجا که سطح زندگی آنان با سطح زندگی دیگران برابر شود .
ذیل این روایت سقف دریافت زکات را همسان نمودن زندگی فقیر با سطح عمومی مردم دیده شده است بنابراین توزیع ثروت وخدمات ودرامدهای ملی دولت اسلامی در جامعه اسلامی باید بر اساس همین معیار باشد حتی در استفاده مردم از خدمات رفاهی نیز باید این اصل مورد توجه قرار گیرد چرا در بعضی از شهر ها میادین ورزشی ، امکانات حمل و نقل، امکانات آموزشی ، امکانات تفریحی نظیر پارکها وتفریحگاه ها وجود داشته باشد ولی در بعضی از شهر ها ومناطق ایران مردم فاقد چنین امکاناتی باشند مگر پولی که از بیت المال برای شهر نشین ها استفاده می شود روستائیان در آن سهمی ندارند ؟ امروزه یکی از معضلاتی که دامنگیر حکومت اسلامی شده است مهاجرت روستائیان به شهرها خصوصاً کلان شهرهای ماست که اعمال سیاسیت همسان سازی میتواند از رشد بی رویه مهاجرت ها جلوگیری کند . پس میتوان این اصل را در راستای خدمت رسانی به مردم توسط دولت اسلامی مورد توجه وعنایت بیشتری قرار داد.
البته ناگفته نماند سیاست اصولی نظام اسلامی بر همین پایه استوار است وما پس از انقلاب اسلامی شاهد رشد چشمگیر مناطق محروم و کم شدن فاصله حتی بین روستاها وشهرها هستیم ولی مع الاسف این فاصله در زمان طاغوت بقدری زیاد بوده که زمان زیادی برای این تقارب لازم است.

۳-وکم کردن واسطه ها بین تولید کننده ومصرف کننده

امروز یکی از معضلات اساسی در چرخه اقتصادی کشور ما وجود دلالان و واسطه هایی است که بدون هیچ گونه کار مفیدی زمینه های گرانفروشی وغارت زحمات ودستاوردهای تولید کننده را فراهم میکنند گاهی سود حاصل از فروش یک کالا که به جیب یک دلال و واسطه فروش می رسد به مراتی بیشتر از سودی است که عائدتولید کننده ما می شود این معضل در بخش کشاورزی بیشتر خود را نشان داده است چون غالب کشاورزان ما روستائیان هستند که دسترنج آنان نصیب دلالان و واسطه ها می شد امروز یکی از بزرگترین خدمات به مرم خصوصاً تولید کنندگان روستایی و همچنین مصرف کنندگان کالاها درکشور ما نظارت وکنترل دولت بر چرخه تولید ومصرف است .
افزایش قیمتها غالباً در اثر افزایش واسطه های بین تولید کننده ومصرف کننده است که باید برای آن فکری کرد . متاسفانه امروز به تقلید از نظام اقتصادی غرب گاهی واسطه ها با یک تلفن بدون اینکه عرضه وتقاضا متحمل شوند وگاه بدون اینکه حتی کالایی که می فروشند را ببینید ویا حرت دهندبه معرض فروش می گذارند و سودهای کلانی نصیب انها میشود اینکه ایا ازدیدگاه اسلام چنین وساطتی برای دلالان کالا صحیح است و سود حاصل از آن مشروع است یا غیر در صلاحیت این قلم نیست لیکن به عنوان یک بحث جدی در اقتصاد اسلامی توجه به یک بحث کارشناسی فقهی جدی را طلب می کند که امید است موردتوجه کارشناسان وفقهاءعظیم الشان قرار گیرد.
پیامبر اکرم (ص)می فرمایند : لا یبیع حاضرت الباد شهری نباید بجای روستایی اجناس او را بفروشد دعو الناس با عرضه کردم کالایشان به بازار سود حاصل از دسترنج خود را تحصیل کنند یرزق الله بعضهم من بعض چه اینکه خداوند متعال بعضی از مردم از بعضی دیگر روز ی میدهد . همانطور که ملاحظه می شود این روایت توصیه به حذف واسطه ا ازگردونه سیستم اقتصادی بازار د رجهت حمایت از تولید کنندگان روستای که دستشان از همه جاه کوتاه است شده است ونظام اقتصادی اسلام برای خدمت به مردم که در واقع ثمرات این حرکت اقتصادی یعنی حذف واسطه های مزاحم نصیب مصرف کنندگان نیز میشود وبا کاهش قیمتها مصرف کننده که غالباً از توده ملت هستند بهره مند می شوند امروز حضور واسطه های مزاحم ونحل ونظم اقتصادی بازار ودلالان زالو صفعتی که از بحران های اقتصادی وشرائط دشوار مملکت سوء استفاده نموده ودر دراستای منافع خود حاضرند که سرمایه های باد آورده رابه جیب بزنند کم نیستند که این مهم نیازمند تدبیر مسئولین اقتصادی کشور است .

۴- صرفه جویی ادارات دولتی در اصول بیت المال

اصل صرفه جویی وپرهیز از اسراف وتبذیر یکی از اصول اساسی مکتب حیات بخش اسلام استکه مادر تار و پود اقتصاد اسلامی ونظام اخلاقی اسلام برای نیل افراد یک جامعه به سوی کمال مشاهده می کنیم .
اسلام که حیف ومیل مسلمانان د اموال شخصی خود را بر نتافته چگونه می شود که در اموال بیت المال که متعلق به همه مسلمین است با دیده اغماض نگاه کند؟ بر همین اساس اسلام با حساسیت توصیه میکند که از اسراف و زیاده روی در مصرف بیت المال پرهیز کنند . امام عدالت پیشگان حضرت علی ابن ابیطالب (ع) با نگاه بد یک بین خود به این واقعیت است که به کارگزارانش توصیه می کنند در کوچکترین وریزترین مسائل مربوط به بیت المال با عنایت ویژه در صرفه جویی بدان بنگرند.
اد قرااقلامکم قلمهایتان را ریز بتراشید وقاربوا بین سطورکم فاصله بین سطرها را درمکاتبات اداری خود کاهش دهید واحذ فوا من فضولکم مطالب اضافی وغیر ضروری را حذف کنید واقصدو ا قصد المعانی بیشتر به محتوا و معانی نظر داشته باشید واز الفاظی بپرهیزید وایاکم والاکثار بر حذر باشید از فزون طلبی وزیاده روی در امرو مسلمین فان اموال المسلمین لا تحتمل الاضرار همانا اموال مسلمانان تحمل اضرار را ندارد.
مصادیق اضرار در بیت المان کدام است ؟
اگر بخواهیم به مصادیق اضرار در بیت المال نظری بیندازیم امروز در جامعه خودمان نیز با مصادیق فراوانی مواجه هستیم که راه خدمت به مردم با بروی مسئولین ما سد نموده است .
تجملات زائد در اموال اداری ، سفره ها و سفرهای کذایی که با ولخرجی های زیادی در بیت المال همراه است سمینارها وکنفراسنهای آنچنانی که دستاوردهای آن در مقایسه با هزینه های مصرف شده بسیار ناچیز است تقدم نورچشمی ها ومحروم نمودن افراد شایسته وخدوم از مناصب ومسئولیتهای اجرایی همه و همه از مصادیق اضرار به بیت المال است که حضرت در ذیل روایت مذکور بدان اشاره فرمودند که بیت المال مسلمین تحمل اضرار را ندارد واز ضرر رساندن به بیت المال اجتناب کنید کجایندآنانکه این پیام حیات بخش مولی الموحدین وامام عدالت پیشگان را بشنوند ؟ کجایند مومنانی که با اقتدا به امیر مومنان راه های تعالی و رشد اقتصادی واجتماعی را در یک نظام اسلامی هموار نمایند؟ برای خدمت بیشتر به برخی از عوامل موثر در افزایش نرخ خدمت رسانی در همین مقوله اشاره می نماییم .
پرهیز از آفات منفعت جویی درمسئولان استفاده بهینه از حداقل امکانات ومنابع موجود برای رساندن حداکثر خدمت به مردم ، فرهنگ سازی واژه های کار ، انفاق ، ایثار ، خدمت ، تلاش ، همه و همه می تواند زمنیه های بهره وریب هر چه بیشتر از امکانات بوجود در سیستم اقتصادی وخدمت رسانی هر چه بیشتر به مردم را فراهم نماید .

۵- گزینش صحیح کارمندان، بازرسی وتصفیه قاطعانه

اصول سه گانه فوق در نظام مدیریت اسلامی می تواند بستر مناسب برای خدمت رسانی به مردم را فراهم نماید وبی توجهی به این اصول پیامدهای ناگواری را برای جامعه اسلامی به دنبال خواهد داشت امروز غفلت کردن از این اصول وصرف نظر نمودن از آن به بهانه های واهی ویا برای جلب رضایت عده ای ا زافراد که بهانه دفاع ازمردم می خواهند این راه را سد نمایند نه تنها خدمتی به مردم نیست بلکه نوعی خوش خدمتی به اشخاص خاطی و بهانه ای برای بوقهای تبلیغاتی خود است .
مگر می شود نظام اسلامی از بهترین اصول اداره جامعه صرف نظر نموده و بر پایه های غیر استوار متزلزل مدیران نالایق یک اقتصاد سالم ، فرهنگ سالم ، قضای سالم و مدیریت صحیح را استوار نماید ؟ د رکلام نورانی امام علی (ع) د رهمین خصوص می خوانیم که ای مالک ! ثم انظر فی امور عمالک د رامر کارگزارانت نیک نظر کن فاستعملهم اختباراً آنان را با آزمونی درست ودقیق بکار گیر ولا تولهم محاباه واثره با نظرشخصی وخودمحوری به آنان ولایت مده فانهما جماع من شعب الجور الخیانه همانا نظر شخصی وخودمحوری بخشی از ستمگری وخیانت به جامعه است وتوخ منهم اله اتجربه و والحیاءکارگزارانت را از میان صاحبان تجربه وحیاء جستجو کن من اهل البیوتات الصالحه والقدم فی الاسلام المتقدمه از میان خانواده های سالم و پیشکسوتان د راسلام وانقلاب اسلامی انتخاب کن چه اینکه اینگونه مدیران اخلاق کریمانه تر وقابل اعتمادتر در سپردن عرض و مال مسلمین هستند وطمعشان د راموال مسلمین کمتر وباریکت بینی شان در عواقب وپیامدهای کاری که می خواهند انجام دهند بیلیغ تر است . آنچه که ازکلام گهر بار امام مومنان در ین فرمایش نورانی ایشان استفاده میشود که میتواند به عنوان ملاکهای گزینش خدمت گزاران نظام اسلامی مورد توجه مسئولین باشد عبارتست از : ۱- اصالت خانوادگی ۲- سوابق ریشه دار اسلامی پیشگیری در اسلام ۳- صاحبان تجربه و پختگی ۴- حیاءوشرم همراه با تقوی که هم ازخدا وهم از خلق خدا شرم نماید۵- اتصاف به اخلاق شایسته وحسن شهرت ۶- پیراستگی از هر گونه طمع وحرص وآز در اموال بیت المال ۷- جزم ودوراندیشی وعاقبت اندیشی در امور و تصمیم گیری ها
اینها بخشی از اصول گزینشی خادمان در نظام اسلامی است که بی توجهی بدان میتواند خادمان به ملت را به خائنان به ملت تبدیل کند
اصل دوم اعمال بازرسی دقیق برامور جاری کشور است
در هر نطامی برای خدمت بیشتر به مردم درگام اول پیشگیری ا زنفوذ افراد ناصالح در نظام مدیریتی مقدم است که حضرت این مهم را در اصل گزینش کرگزاران وکارکنان ادارات بیان فرمودند اما درمرحله دوم چنانچه از فیلتر گزینش افراد ناسالمی به پیکره ادرای کشور تزیریق شده ویا عدم اعمال اصل گزینش ویا حتی پس از اعمال اصل گزینش مراقبت ونظارت بر کارمندان در راستای خدمت رسانی به مردم چیزی است که گریزی از آن نیست سالم سازی محیط اداری ، خوش رفتاری نسبت به مردم وخودداری مدیران از ناراضی تراشی و احساس ناامنی برای خائنان وتشویق خادمان به ملت از برکاتی است که جز درسایه یک نظام بازرسی قوی از کارگزاران در نظام اسلامی تامین نمی شود آیا مردم در سال نهضت خدمت رسانی جز این انتظاری دارند ؟ این کمترین خدمتی است که می توان به نظام اسلامی و به مردم عرضه نمود.

۶- تسریع در انجام امور مردم د رادارات

یکی از نشانه های ضعف در یک نظام اداری ، کندی عمل کارکنان وکارشکنی در انجام امور مربوطه به ارباب رجوع است گاه این کندی مربوط به ضعف قانون و کاستیهای قانونی است وگاه مربوط به مجریان قانون . وجود این دونقیصه امروز در نظام مدیریت جامعه ما مشهود است شاید بتوان گفت بیشترین نارضایتی مردم در کشورها مربوطه به همین حوزه است که اصلاح ان محتاج یک نهضت فراگیر وهمه جانبه ای است که مجلس ، دولت وسازمانهای نظارتی و بدنه مدیریت کشور همه باید در این بسیج ونهضت خدمت رسانی شرکت نمایند.
قبلاً در گفتارهای پیشین به کلام امام علی (ع) اشاره نمودیم که حضرت نگاه در خدمت رسانی به مردم یک نگاه الهی است ورجوع نیازمندان برای رفع حوائج خود به یک مسئول را نعمت الهی تلقی نموده و می فرمایند مدیران نباشد این نعمت وفرصت را از دست بدهند واز انجام خدمت ملول شدند .
و در روایتی دیگر از امام علی (ع) که می فرمایند: المطل عذاب النفس امروز به فردا کردن کارها شکنجه جان و روح آدمی است . مناسب است در اینجا بخشی را درخصوص کارآمدی نظام اداری برای تکمیل این بخش اضافه نماییم کار آمدی نظام اداری ومقبولیت نظام اسلامی
کارآمدی صرفا یک بخث تکنولوژیک نیست بگونه ای که ما آن را جزئی ا زمباحث مدیریت صرف بشماریم بلکه کارامدی ملاک مقبولیت ومشروعیت نظام اسلامی است بنابراین توجه به این بحث از این نگاه نیازمند به تعمق بیشتر صاحب نظران ومجریان امر اداره امور کشور است.
اندیشمندان علوم سیاسی ومدیریت هر کدام ازنگاه خود به تعریف این عنوان پرداخته اند ولی شاید بتوان در یک تعریف ساده گفت : کارآمدی افزایش مناسب عملکرد یک سیستم اداری نسبت به هزینه ها ویا نیروی مصرف شده در راستای تحقق یک نتیجه است ما اگر به هر میزان تلاش نماییم هزینه های مادی ومعنوی تحقق یک کار را به حداقل برسانیم و با کمترین هزینه بیشترین سود اوری مادی ومعنوی را کسب نمائیم. این عمل رضایتمندی مردم از سیستم مدیریت کشور را بدنبال خواهد داشت نتیجه نهایی آن مقبولیت نظام اسلامی است .
امروزه بحث مهم در نظام مدیریت کشور بدست گرفتن مدیریت زمان است چه اینکه کارامدی بخش مهمی از آن به همین عنصر وابسته است.
دین مبین اسلام در راستای استفاده بهینه از عنصر زمان راهکارهای ارزشمندی را فرا روی*****

نقش بازار در نظام خدمت رسانی به مردم

بدلیل اهمیت نقش بازار در خدمت رسانی به مردم می خواهیم یک بحث مستقل را دراین خصوص مطرح نماییم بحثی که از یک نگاه د رحوزه خدمت رسانی دولت به مردم واز نگاهی دیگری درحوزه خدمت رسانی به مردم وشاید بتوان گفت از نگاه سوم در حوزه خدمت رسانی مردم به نظام اسلامی قرار می گیرد بنابراین با توجه به موقعیت منطقه ای شهرستان قشم که یک منطقه آزاد تجاری واقتصادی است ورود به این بحث قدری ضروری می نماید.

بازاراسلامی

یکی از شاخصه ایی که میتوان در ارزیابی یک جامعه در دوری ونزدیکی آن به اسلام و به عبارت امروزی در دین گرایی به دین و یا دین گریزی مردم از دین ملاک قضاوت قرار داد بازار است ما حق نداریم چشم خود را بر روی این واقعیت ببندیم . ارگ چه نگاه های سطحی برخی معضلات جزئی اجتماعی متمرکز شده و آن را نشانه دین گریزی می دانند ویا نگاه سطحی برخی دیگر به پاره ای نمادهای عادی و صوری گرایش برخی از مردم در انجام برخی امور عبادی متمرکز شده وآن را نشانه ای از یک جامعه دین گرا می بینند وخیلی خوشبختانه قضاوت می کنند.
ضمن اذعان به اینه مسائل هر چند جزئی وکوچک میتوانند به عنوان پاره ای از عوامل موثر در دین گرایی ویا دین گریزی قلمداد نمود اما توجه به معدل کل جامعه و جمع جبری عوامل دین گرا و دین گریز شاید نتیجه دیگری به ما بدهد امروزه غفلت ازعوامل اساسی موثر در این سنجش بر کسی پوشیده نیست بازار به عنوان یکی از همین عوامل جدی وموثر است که از دید صاحبنظرانین که در این سنجش وارد شده اند مخفی و پنهان مانده است .

انواع بازار و بازاری

از مخاطبان وخوانندگان عزیز تقاضا دارم به این روایات قدری با دین تعمق بنگرند و ببینند ا زبازار وبازاری چه قضاوتی خواهند داشت ؟
۱- عن النبی (ص) : الکاسب حبیب الله پیامبر عزیز اسلام می فرمایند بازاری جبیب ودوست خداست
۲- امام علی (ع) فیما رواه الامام الکاظم (ع): اوحییکم بالاکتساب فی الفقر الغنی امام کاظم در روایتی از امام علی (ع) می فرمایند : وصیت و سفارش می کنم شما مردم را به کسب و کار در حالت نیازمندی وبی نیازی تان
۳- عن النبی (ص) با معشر التجار انتم فجار الامن التقی وبر وصدق پیامبر اکرم می فرمایند این گروه پیشه وران وتجار شما مردمی فاجر وستم پیشه اید مگر اینکه تقوی پیشه کنید و به مردم نیکی کنید وراستگو باشید
۴- امام علی (ع) : تعرضوا للتجارات فان لکم فیها غنی عما فی ایدی الناس ای مردم ! به تجارت بپردتزید که همانا بی نیازی شما از آنچه دردست مردم است بواسطه ورد به عرصه تجارت حاصل میشود دو تعبیر در همین چند روایت مشاهده فرمودید در یک تعبیر از کاسب وبازاری به حبیب خدا یاد شده ودر تعبیری دیگر از آنان به مردمی بخار و ستم پیشه یاد شده است آنچه که از تعبیر حبیب الله ونجار به دست می آید میتوان درتقسیم بازار و بازاری مورد استفاده قرار داد وگفت : ما دو جور بازار داریم : ۱- بازار اسلامی که بازاری اش حبیب خداست و شاخصه های یک بازار اسلامی را دارد که هم بازارش اسلامی است وهم بازاری اشت دین گرا.۲- بازار غیر اسلامی که بازاری اش فاجر و ستم پیشه است وهیچ خصوصیتی از خصال بازاری اسلامی را ندارد . بازارش غیر اسلامی وبازاری اش دین گریز است .آنقدر که در اسلام تجارت وبازرگانی موردتوجه وعنایت قرار گرفته در کمتر دینی مشاهده میشود اینکه بعضی ها می گویند رمز موفقیت یهودیها در مسائل اقتصادی وبدست گرفتن نبض اقتصاد دنیا درتعلیمات ان دین است مغالطه ای است که ناشی از بی اطلاعی اشخاص از تعلیمان دین یهود است اگر شما همین تورات تحریف شده را ملاحظه نموده ومقایسه ای کنید با آنچه درآیات و روایات ما وتحریض پیشوایان دینی ما درحوزه کار و کسب و تجارت وصنعت فرموده اند به خوبی می توانید قضاوت نمائید که اسلام چقدر به این امور عنایت دراد که کتب تحریف شده دیگر درمقابل این مکتب قطره ای از دریا را دارند تنها چیزی که می توان پذیرفت چارچوب قوانین اقتصاد اسلامی درزمینه تولید ، توزیع و مصرف ونگاه ابزار ی در جهت تکامل معنوی و ایجاد زمینه قرب الهی را برای آنان فراهم می نماید یعنی نگاه آلی دارد ونگاه استقلالی .حال چند روایت دیگر را در همین زمینه بررسی می کنیم .
الامام الصادق(ع) : معاد بن کثیر بیاع الاکسیه قال : قلت لابی عبدالله انی قد هممت ان ادع السوق وفی یدی مشی ؟ فقال (ع) اذایسقط رایک و لا یستعان بک علی شی
معاذبن کثیر که حرفه بزازی در بازار پوشاک فعالیت اقتصادی وتجاری داشته می گوید: به محضر امام صادق(ع) عرضه داشتیم یا ابن رسول الله امن تصمیم گرفته ام کار بازار را رها کنم چون وضعم خوب شده ودستم پر است ونیازی به ادامه کاسبی ندارم چه دستوری می فرمائید ؟ امام صادق (ع) فرمودند اگر بازار و کسب را رها کنی ازاعتبار می افتی وکاری بتو سپرده نمی شود (یعنی برای حفظ موقعیت اجتماعی است وتاثیر گذاری بر امور جامعه باید همچنان صاحب حرفه و شغل باشی تا بتوانی از اعتبار اجتماعی ات در رفع مشکلات مردم وامور جامعه استفاده نمایی می بینیم امام صادق (ع) به پیروانش اجازه نمی دهد تحت هیچ شرایطی دست از کسب وتجارت بردارند وبه انسانهایی تنبل و سست عنصر وبی اعتبار تبدیل شوند.

آسیب شناسی بازار درخدمت رسانی
نقش بازار اسلامی ومیزان تاثیر گذاری ان درخدمت رسانی به مردم بر کسی پوشیده نیست وهمچنین بی توجهی وغفلت از آسیبهای بازار اسلامی وعدم توجه به علاج ودرمان این آسیبها وتاثیر آن بر کاهش راندمان خدمت رسانی نیز بر آگاهان مخفی وپنهان نمی باشد لذا آسیب شناسی بازار هم از منظر فردی وهم اجتماعی وهم از منظر حکومتی وسیاسی می تواند در افزایش نرخ خدمت رسانی به مردم موثر افتد.
آنچه به نظام اسلامی مربوط می شود بحث سیاستگذاری وحمایت در جهت افزایش تولید در کنار توجه به کیفیت کالا وهمچنین نظارت وکنترل بر بازار در زمینه عرضه کالاها وبهبود و روشها از یک سو وسوق دادن بازاریها به سمت فرهنگ اسلامی و همسو نمودن بازار در راستای اهداف متعالی نظام اسلامی از سوی دیگر است .
غلفت ازاین مهم میتواند مشکلات ومعضلات فراوانی در آینده فرا روی دولت اسلامی قرار دهد وبازا ما را به معیارهای بازار غیراسلامی ونزدیکتر نماید.
دراین بخش ازگفتارمان می خواهیم با الهام از کلمات معصومین (ع) به آسیب شناسی بازار پرداخته وقدمی هر چند ناچیز در زدودن کاستیهای موجود برداریم.
۱- ناآگاهی کسبه به مسائل شرعیه

بانگاهی هر چند ابتدایی به بازارهای قدیم در کشورمان که هنوز رونقی دارند توجه بیننده را به یک واقعیتی زیبا جلب می کند . قرار گرفتن مساجد وحوزه های علمیه در بطن ومتن بازار بیانگر این واقعیت است که نیاز اساسی بازار به نقش تعیین کنند وجهت زای مساجد وحوزه های علمیه در بیان حلال وحرام واحکام شرعیه به بازاریان بر آنان پوشیده نبوده است واین دونقش مکمل را در راستای تحقق یک بازار اسلامی ایفاء می کردند بازارهای قدیم تهران ، اصفهان ،‌کرمان وبسیاری از بزرگ و کوچک ما و وجودمساجد وحتی بعضاً حوزه های علمیه دردرون بازار حکایت از همین همگرایی و وابستگی شدید بازار به مظاهر دینی و تحقق بازار اسلامی دارد چیزی که امروزه موردغفلت جدی قرار گرفته است درروایتی از وجود مقدس پیامبر عظیم الشان اسلام (ص) آمده است که می فرمایند الفقه ثم المتجر اول فقه وعلم دین را بیاموزید و سپس وارد بازار شوید و پیشه کسب وتجارت را اتخاذ نمایند و در روایت دیگری اصغ بن نباته از وجود مبارک امام علی (ع) نقل نموده که سمعت امیر المومنین (ع)یقول علی المنکر یامعشر التجار الفقه ثم المتجر الفقه ثم المتجر الفقه ثم المتجر والله للربا فی هذه الامه اخفی من دبیب النمل
- مستدرک الوسائل ج ۲ ص۴۶۳
- اصول کافی ، کلینی ،‌ج ۵ص ۱۵۰

به اشتراک بگذارید

Submit to FacebookSubmit to Google PlusSubmit to TwitterSubmit to LinkedIn
بازدید 453 بار
این مورد را ارزیابی کنید
(0 رای‌ها)
منتشرشده در اخلاقی

دیدگاه ها و اظهار نظرات

از پر شدن تمامی موارد الزامی ستاره‌دار (*) اطمینان حاصل کنید

به ما بپیوندید

نوشته های قدیمی تر

کتاب های منتشر شده

Style Setting

Fonts

Layouts

Direction

Template Widths

px  %

px  %